aplikacja Matura google play app store

WOS, matura 2023 maj - poziom rozszerzony - pytania i odpowiedzi

DATA: 10 maja 2023
GODZINA ROZPOCZĘCIA: 9:00
CZAS PRACY: 180 minut
LICZBA PUNKTÓW DO UZYSKANIA: 60
Formuła 2023

dostępne także:
w formie testu
• w aplikacji Matura - testy i zadania


Lista zadań

Odpowiedzi do tej matury możesz sprawdzić również rozwiązując test w dostępnej już aplikacji Matura - testy i zadania, w której jest także, np. odmierzanie czasu, dodawanie do powtórek, zapamiętywanie postępu i wyników czy notatnik :)

aplikacja_nazwa_h110.png google_play_h56.png app_store_h56.png

Dziękujemy developerom z firmy Geeknauts, którzy stworzyli tę aplikację

Zadanie 1. (0–2)
Rysunki. O zachowaniu młodej osoby


Tekst. O jednej z reguł wywierania wpływu na zachowania ludzi

Podobnie jak inne narzędzia wpływu[,] reguła niedostępności żeruje na naszej skłonności chodzenia na skróty. […] Z doświadczenia wiemy, że rzeczy trudne do uzyskania są zwykle cenniejsze od tych, które są dostępne bez żadnych ograniczeń […]. Dlatego też informacja o stopniu dostępności jakiegoś przedmiotu czy jakiejś możliwości może być łatwą do wykorzystania przesłanką oceny ich wartości. Źródłem oddziaływania reguły niedostępności jest więc prosty fakt, że na ogół mamy rację, kiedy traktujemy rzeczy mało dostępne jako cenne […].

R. Cialdini, Wywieranie wpływu na ludzi. Teoria i praktyka, Sopot 2016, s. 161, 259.
Zadanie 1.1.
Sformułuj argument i kontrargument do tezy: Zachowanie młodej osoby zilustrowane na rysunkach jest przykładem postawy nonkonformistycznej.

Argument –.........................
.........................

Kontrargument –.........................
.........................
Zadanie 1.2.
Uzasadnij, że zachowanie młodej osoby zilustrowane na rysunkach nie jest przykładem działania reguły opisanej w tekście.

.........................
.........................
Zadanie 2. (0–2)
O jednym ze zjawisk społecznych

Jednostki i grupy zajmujące niższe pozycje społeczne mają ograniczony dostęp do lepszego wykształcenia, pracy, opieki zdrowotnej i kultury. Dzieci pochodzące z tych grup narażone są na dziedziczenie niekorzystnego położenia. Ubóstwo przyczynia się do […] obniżenia poczucia wartości, poczucia deprywacji i niemożności zaspokojenia potrzeb życiowych, dezintegracji rodziny, rozwoju przestępczości, nierównego startu życiowego, pogorszenia stanu zdrowia, marginalizacji w życiu społecznym i kulturalnym. […] Zmianę i możliwość nadrobienia deficytów najbardziej utrudniają im jednak nie warunki socjalne, a problemy emocjonalne: brak wiary w siebie, niskie poczucie sprawczości, bezradność, niedojrzałość, poczucie krzywdy, nieufność, brak wzorców, nieumiejętność systematycznego działania.

E. Dallemura, Dziedziczenie […], szansabialystok.pl
Zadanie 2.1.
Rozstrzygnij, czy zjawisko opisane w tekście jest związane ze stratyfikacyjną funkcją rodziny. Odpowiedź uzasadnij.

Rozstrzygnięcie – .........................

Uzasadnienie – .........................
.........................
Zadanie 2.2.
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.

W tekście wyjaśniono
Zadanie 3. (0–3)
Rodzaje społeczeństw

Opis 1.: [Jest] zwykle przeciwstawiane […] „społeczeństwu nowoczesnemu”. Termin ten […] zestawia razem szeroki zbiór społeczeństw [(od grup zbieracko-łowieckich poprzez społeczeństwa stanowe Europy)] i pociąga za sobą skojarzenia albo negatywne – z zacofaniem […], albo pozytywne – z mitycznym „złotym wiekiem”, w którym kultywowano wartości więzi rodzinnych i wspólnotowych.

Opis 2.: [Termin ten] odnosi się do społeczeństw, w których występuje m.in.: tendencja do zmniejszania się liczby ludności utrzymującej się z rolnictwa, zanik gospodarki naturalnej, przewaga maszyn, produkcji fabrycznej, [urbanizacja oraz upowszechnianie się umiejętności czytania i pisania].

Opis 3.: [Społeczeństwa, w których grupy] przenoszą się z miejsca na miejsce […], przemieszczają się po regularnych sezonowych szlakach pastwisk. [Warto jednak zaznaczyć, że charakter taki ma także wiele grup zbieracko-łowieckich, z kolei niektóre społeczeństwa zajmujące się hodowlą zwierząt praktykują życie osiadłe].

Słownik socjologii i nauk społecznych, red. G. Marshall, M. Tabin, Warszawa 2006, s. 212, 230, 349; encyklopedia.pwn.pl
Zadanie 3.1.
Do każdego z podanych opisów przyporządkuj nazwę właściwego typu społeczeństwa. Odpowiedzi wybierz spośród: industrialne, nomadyczne, tradycyjne, zbieracko-łowieckie.

Opis 1. – .........................

Opis 2. – .........................

Opis 3. – .........................
Zadanie 3.2.
Przedstaw trzy cechy odróżniające typ społeczeństwa z opisu 2. od społeczeństwa poprzemysłowego.

  • .........................
.........................
  • .........................
.........................
  • .........................
.........................
Zadanie 4. (0–2)
O FIO i wykorzystaniu jego środków – plakat kampanii stowarzyszenia Sapere Aude


www.niw.gov.pl; www.um.lomza.pl
Zadanie 4.1.
Przedstaw korzyści – dla każdej z podanych kategorii osób – wynikające z realizacji kampanii, której elementem był przedstawiony plakat.

Korzyść dla twórców kampanii – .........................
.........................

Korzyść dla docelowych odbiorców kampanii – .........................
.........................
Zadanie 4.2.
Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń.

1. Cel kampanii, której elementem był przedstawiony plakat, dotyczy partycypacji wyborczej.
2. Przedstawiony plakat można potraktować jako jeden z instrumentów socjalizacji wtórnej jego odbiorców.
Zadanie 5. (0–2)
Tekst 1. O postrzeganiu Afryki

[Autor] odgranicza się od otaczającej go przestrzeni, nie ma wzajemnego przenikania się (jest wpływ, oddziaływanie z zachowaniem bezpiecznego – strategicznie dalekiego – dystansu). „Europejczycy patrzą na Afrykę, sami pozostając niewidzialnymi”. Pisarz nie traci konturów – grubą kreską odcina się od afrykańskiego krajobrazu. Afryka […] obserwowana jest z bezpiecznej odległości, zza parkanów, ogrodzeń, hotelowych tarasów, ogrodów misyjnych. „Kosztowana”, „smakowana” w rozmowach z innymi europejskimi podróżnikami, misjonarzami, kolonizatorami pozostaje w swej tajemnicy nienaruszona, dzika, groźna, nieokiełznana – nieznana, niepoznana, i nadal fascynuje. A przedmiotem poznania […] staje się Afryka […] oswojonych krajobrazów, których „dzikość”[,] ujęta w ramy, obserwowana być może ze specjalnie przygotowanych punktów widokowych („dzikość” jest przyjmowana w odpowiednich dawkach, takich, by móc wciąż odbierać egzotyczne wrażenia, a jednocześnie wyeliminować możliwość „bycia zaskoczonym”, by uniknąć jakiegokolwiek niebezpieczeństwa)

H. Witek, Wizerunek obcego w literaturze polskiej. Kultury afrykańskie w relacjach […], Katowice 2007, s. 17–18.

Tekst 2. O współczesnej turystyce

[W] większości przypadków turyści nie są zainteresowani [kontaktem kulturowym z tubylcami, a] korzystają jedynie z przestrzeni, która znajduje się nad odpowiednio ciepłym morzem […]. Ci z turystów, którzy są zainteresowani otoczeniem swojego kurortu, mogą wziąć udział w tzw. fakultatywnych wycieczkach, [których trasy] wiodą po najbardziej znanych atrakcjach, wpisujących turystów i ich doświadczenia w potoczny zakres wiedzy o danym obszarze. […] Do opisu tego rodzaju doświadczeń socjologowie używają m.in. kategorii tzw. bańki środowiskowej. Jest to przestrzeń otaczająca turystę przez cały czas jego pobytu w obcym kulturowo […] miejscu, które dzięki całemu szeregowi zabiegów staje się […] mniej uciążliwe i [bardziej] przyjazne turyście. I tak[,] przebywa on głównie w klimatyzowanych wnętrzach – począwszy od samolotu, poprzez autobusy, hotele, restauracje, a nawet centra turystyczne […]. Zauważalna jest ścisła izolacja turystów od lokalnego środowiska – im bardziej szczelna, tym lepiej […].

J. Isański, Podróżni i tubylcy. Co ich łączy?, www.polityka.pl
Zadanie 5.1.
Uzasadnij, że określenie użyte w tekście 2. – bańka środowiskowa – można odnieść do sposobu postrzegania Afryki przedstawionego w tekście 1.
.........................
.........................
Zadanie 5.2.
Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń.
1. Bańka środowiskowa, o której mowa w tekście 2., prowadzi do szerokiej wymiany międzykulturowej i współpracy rozwojowej.
2. Bańka środowiskowa, o której mowa w tekście 2., prowadzi do eliminacji stereotypowego postrzegania odmiennych kultur.
Zadanie 6. (0–2)
Wykres. Cechy konieczne, aby uznać kogoś za Polaka (5 najczęstszych wyborów badanych)


Na podstawie: Tożsamość narodowa i postrzeganie praw mniejszości narodowych i etnicznych, „Komunikat z Badań CBOS” 2015, nr 106, s. 6.
Zadanie 6.1.
Na podstawie wykresu oceń prawdziwość podanych stwierdzeń.
1. W każdym z badań większość respondentów wskazywała na kryterium autoidentyfikacji w kwestii uznawania kogoś za Polaka.
2. W 2015 roku 24% respondentów wybrało cechę powodującą, że przedstawicieli Polonii nie można byłoby uznać za Polaków.
Zadanie 6.2.
Rozstrzygnij, który z wyborów respondentów (spośród 1–5) należy uznać za wskazujący na poparcie politycznej koncepcji narodu. Odpowiedź uzasadnij.

Numer wyboru – .........................

Uzasadnienie – .........................
.........................
Zadanie 7. (0–4)
Tekst 1. O jednym z typów obrzędów

Życie jednostki niezależnie od typu społeczności zasadza się na sukcesywnym przechodzeniu z jednej grupy wieku do drugiej, od jednego typu zajęć do drugiego. Tam, gdzie ten podział jest wyraźny, przejściu towarzyszą specjalne akty, którym w naszych społeczeństwach odpowiada na przykład tradycja terminowania u mistrza danego rzemiosła […]. Każda zmiana w życiu jednostki zawiera współoddziaływanie sfery profanum i sfery sacrum […]. Każdemu z tych etapów towarzyszą ceremonie. Ich cel jest niezmienny: przeprowadzić jednostkę z jednego ściśle określonego stanu do drugiego – równie ściśle zdefiniowanego.

A. van Gennep, Obrzędy […]. Systematyczne studium ceremonii, Warszawa 2006, s. 30.

Tekst 2. O świętowaniu przez Łemków

W związku z rozproszeniem Łemków niemal zanikł zwyczaj chodzenia po domach grup kolędniczych, które przedstawiały „wertep” (jasełka), śpiewały kolędy i składały domownikom życzenia. Zauważalne są jednak próby odrodzenia chodzenia „z wertepem”. Na Ziemi Lubuskiej interesującym przykładem jest założony przez Sylwestra Madzelana […] zespół kolędniczy obejmujący mieszkańców Międzyrzecza i okolic. Jego członkowie, poczynając od drugiego dnia świąt, odwiedzali łemkowskie rodziny […]. Powstały ponadto młodzieżowe grupy kolędnicze […]. Nawet w rodzinach [niepraktykujących] wskazane jest uczestnictwo w nabożeństwie chociaż pierwszego dnia [świąt].

M. Pecuch, Tożsamość kulturowa Łemków w zachodniej Polsce i na Ukrainie. Studium porównawcze, Gorzów Wielkopolski 2009, s. 101.

Tekst 3. O nadawaniu imion wśród Łemków

Narodziny dziecka wiążą się nierozerwalnie z wyborem dla niego imienia. Jak podaje E. Wolnicz-Pawłowska[,] do XIX wieku większość imion […] miała pochodzenie chrześcijańskie, z dawnych imion słowiańskich ostały się głównie te, które zaakceptował Kościół jako imiona świętych i błogosławionych. […] Przed wojną nadal powszechne było nadawanie dzieciom imion figurujących w kalendarzu liturgicznym, gdy rodzice chcieli ochrzcić imieniem, które nie miało swojego świętego patrona, kapłan domagał się wyboru nowego imienia. […] Imiona występujące tradycyjnie wśród Łemków można określić chociażby według spisów przesiedleńców […]. Od lat siedemdziesiątych [XX w.] coraz częściej zaczyna się spotykać wśród łemkowskich dzieci imiona polskie, niespotykane wcześniej na Łemkowszczyźnie […]. Uroczyste nadanie imienia jest nierozerwalnie związane z ceremonią chrztu.

M. Pecuch, Tożsamość kulturowa Łemków w zachodniej Polsce i na Ukrainie. Studium porównawcze, Gorzów Wielkopolski 2009, s. 103–104.
Zadanie 7.1.
Rozstrzygnij, który z obrzędów (opisany w tekście 2. czy w tekście 3.) jest przykładem typu obrzędu przedstawionego w tekście 1. Odpowiedź uzasadnij.

Rozstrzygnięcie – obrzęd opisany w tekście .........................

Uzasadnienie – .........................
.........................
Zadanie 7.2.
Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń.
1. Łemkowszczyzna (nazwa podkreślona w tekście 3.) to część Ziemi Lubuskiej (nazwa podkreślona w tekście 2.).
2. Mniejszość, której dotyczą teksty 2. i 3., ma w Polsce status prawny mniejszości etnicznej.
Zadanie 7.3.
Dokończ zdanie – podaj nazwę właściwego Kościoła nierzymskokatolickiego.

Mniejszość, której dotyczą teksty 2. i 3., odbywała na ogół obrzęd przedstawiony w tekście 3. w Kościele rzymskokatolickim obrządku bizantyjsko-ukraińskiego (zwanym często także Kościołem greckokatolickim) lub w .........................
.........................
Zadanie 7.4.
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Informacja wskazana w przedostatnim zdaniu tekstu 3. (o wypieraniu imion łemkowskich przez polskie) jest przykładem
Zadanie 8. (0–2)
Tabela 1. Oceny działalności izb parlamentu dokonywane przez społeczeństwo polskie w 2019 i 2020 roku



Wskazania respondentów według terminów badań (w %)



2019

2020

Instytucja

Ocena

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

I

II

III

V

VI

VII

VIII

IX

Sejm RP

dobra

35

32

37

34

32

45

37

34

35

37

31

34

35

36

30

zła

48

49

46

50

51

39

47

50

50

47

55

53

51

50

52

Senat RP

dobra

36

32

34

34

32

39

40

35

38

35

32

34

38

36

36

zła

38

42

40

41

42

35

30

37

39

44

50

48

42

44

40


Tabela 2. Potencjalne elektoraty a ocena działalności Sejmu RP we wrześniu 2020 roku

Na listę którego ugrupowania będzie Pan(i) głosować w wyborach do Sejmu RP?

Ocena działalności Sejmu RP (w %)

dobra

zła

Prawo i Sprawiedliwość (koalicja Zjednoczonej Prawicy)

60

24

Koalicja Obywatelska

10

85

Lewica

8

80

Konfederacja Wolność i Niepodległość

14

71



Na podstawie: Oceny działalności instytucji publicznych, „Komunikat z Badań CBOS” 2020, nr 121, s. 1, 3 (w obu tabelach pominięto odpowiedzi „trudno powiedzieć”).
Zadanie 8.1.
Uwzględniając kwestię przynależności politycznej większości posłów na Sejm RP, wyjaśnij zróżnicowanie oceny działalności tej izby parlamentu ze względu na preferencje wyborcze respondentów.
.........................
.........................
Zadanie 8.2.
Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń dotyczących przedstawionych badań.
1. Między marcem a wrześniem 2020 roku odsetek złych ocen działalności Sejmu RP wzrósł o 5%.
2. W ostatnim półroczu 2019 roku odsetek dobrych ocen działalności Senatu RP systematycznie wzrastał.
Zadanie 9. (0–3)
Przepisy prawne art. 51 konstytucji Niemiec

(1) Bundesrat składa się z członków rządów krajów związkowych, które ich powołują i odwołują. Mogą oni być zastępowani przez innych członków swoich rządów.
(2) Każdy kraj posiada co najmniej trzy głosy, kraje, których liczba mieszkańców przekracza dwa miliony[,] posiadają cztery głosy, kraje, których liczba mieszkańców przekracza sześć milionów – pięć głosów, kraje, których liczba mieszkańców przekracza siedem milionów – sześć głosów.
(3) Każdy kraj może delegować tylu członków, ile ma głosów. Głosy jednego kraju muszą być oddawane zgodnie i tylko przez obecnych członków lub ich zastępców.

Konstytucja Niemiec, Warszawa 2008.
Zadanie 9.1.
Wyjaśnij, na czym polegają różnice w sposobie powoływania członków Bundesratu i Senatu RP oraz w koncepcji mandatu przysługującego tym członkom.

Sposób powoływania – .........................
.........................

Koncepcja mandatu – .........................
.........................
Zadanie 9.2.
Odwołując się do podstawowych zasad ustroju terytorialno-prawnego Niemiec i Polski, wyjaśnij, z czego wynikają różnice w sposobie kreowania Bundesratu i Senatu RP.
.........................
.........................
Zadanie 10. (0–3)
Fragmenty konstytucji państwa 1.
Art. 6. Prezydent Republiki jest wybierany na 5 lat w wyborach powszechnych […].
Art. 8. Prezydent Republiki powołuje premiera. Decyzję o odwołaniu go z funkcji podejmuje w wyniku złożenia przez premiera dymisji rządu. Na wniosek premiera powołuje innych członków rządu i ich odwołuje.
Art. 9. Prezydent Republiki przewodniczy Radzie Ministrów.
Art. 21. Premier kieruje działalnością rządu. […] może przewodniczyć w zastępstwie Prezydenta Republiki Radzie Ministrów, na podstawie wyraźnego upoważnienia […].
Art. 50. W przypadku gdy Zgromadzenie Narodowe uchwali wotum nieufności […], premier składa Prezydentowi Republiki dymisję rządu.

Konstytucja […], Warszawa 2005.

Schemat. Egzekutywa i legislatywa na szczeblu federalnym w państwie 2.


Na podstawie: Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych, red. K.A. Wojtaszczyk, W. Jakubowski, Warszawa 2017, t. II, s. 275.
Zadanie 10.1.
Podaj nazwy państw, których systemów politycznych dotyczą przedstawione materiały.

Nazwa państwa 1. – .........................

Nazwa państwa 2. – .........................
Zadanie 10.2.
Wyjaśnij, na czym polega różnica między przedstawionymi systemami politycznymi państw (1. i 2.) w każdym z podanych aspektów.

Sposób wyboru głowy państwa .........................
......................... 

Struktura egzekutywy .........................
.........................

Odpowiedzialność polityczna egzekutywy .........................
.........................
Zadanie 11. (0–3)
Fragment projektu konstytucji (tzw. projekt obywatelski NSZZ „Solidarność” z 1994 roku)

Artykuł 67
1. Inicjatywa ustawodawcza przysługuje posłom, senatorom, Prezydentowi i Rządowi. Inicjatywę ustawodawczą posiadają także najbardziej reprez[en]tatywne związki zawodowe na zasadach określonych w ustawie.
2. Projekt może być wniesiony do Sejmu także w formie wniosku obywatelskiego, podpisanego przez co najmniej 200 000 wyborców. O ważności wniosku obywatelskiego rozstrzyga Trybunał Konstytucyjny.
3. Prawo wnoszenia poprawek do projektów ustaw w czasie rozpatrywania ich przez Sejm przysługuje wnioskodawcy, Rządowi i posłom.
Artykuł 68
1. Sejm może, ustawą podjętą bezwzględną większością głosów, na wniosek Rządu, upoważnić go do wydawania dekretów z mocą ustawy.

www.solidarnosc.org.pl
Zadanie 11.1.
Wyjaśnij, na czym polegają różnice w zakresie inicjatywy ustawodawczej między rozwiązaniami z przytoczonego fragmentu projektu konstytucji a tymi określonymi w obecnie obowiązującej Konstytucji RP.

  • .........................
.........................
  • .........................
.........................
  • .........................
.........................
Zadanie 11.2.
Rozstrzygnij, czy w projekcie konstytucji, którego fragment przytoczono, przyznano Radzie Ministrów RP („Rządowi”) większe uprawnienia w zakresie tworzenia prawa, niż ma ona według obecnie obowiązującej Konstytucji RP. Odpowiedź uzasadnij.

Rozstrzygnięcie – .........................

Uzasadnienie – .........................
.........................
Zadanie 12. (0–2)
Fragment uchwały budżetowej

UCHWAŁA NR XXXIV/340/2018
[NAZWA 1. ORGANU SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO] Gietrzwałd*
z dnia 18 stycznia 2018 r.
w sprawie uchwalenia budżetu gminy Gietrzwałd na rok 2018

Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym […] uchwala, co następuje:
§ 1.1. Dochody budżetu gminy w wysokości 34 009 309,24 zł, […] w tym z tytułu dotacji i środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt. 2 i 3 – 4 844 633,14 zł.
2. Na łączne dochody składają się dochody bieżące w wysokości 28 856 799,30 zł,
w tym z tytułu dotacji i środków […] – 57 123,20 zł oraz dochody majątkowe w wysokości 5 152 509, 94 zł, w tym z tytułu dotacji i środków […] – 4 787 509,94 zł.
§ 2.1. Wydatki budżetu gminy w wysokości 38 843 553,75 zł. […] z czego:
a) wydatki bieżące w wysokości 28 815 238,15 zł […]
b) wydatki majątkowe w wysokości 10 028 315,60 zł […]
§10. Wykonanie Uchwały powierza się [NAZWA 2. ORGANU SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO] […].

edzienniki.olsztyn.uw.gov.pl

* Gietrzwałd – wieś w powiecie olsztyńskim, siedziba gminy Gietrzwałd.
Zadanie 12.1.
Uzupełnij przytoczony fragment uchwały budżetowej – podaj właściwe nazwy organów samorządu terytorialnego (1. i 2.).

Nazwa organu 1. – .........................

Nazwa organu 2. – .........................
Zadanie 12.2.
Rozstrzygnij, czy w uchwale budżetowej, której fragment przytoczono, założony jest deficyt budżetowy. Odpowiedź uzasadnij.

Rozstrzygnięcie – .........................

Uzasadnienie – .........................
.........................
Zadanie 13. (0–2)
Fragment wyroku jednego z trybunałów z siedzibą w Strasburgu

[…] art. 5 ust. 1 Konwencji, który stanowi[,] co następuje:
„1. Każdy ma prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego. Nikt nie może być pozbawiony wolności, z wyjątkiem […] zgodnego z prawem pozbawienia wolności osoby […] umysłowo chorej […]”.
[…] Skarżący twierdził, że umieszczenie go w domu pomocy społecznej stanowiło naruszenie art. 5 ust. 1 Konwencji. […] W szczególności, skarżący nie mógł swobodnie opuścić domu opieki. Tylko jego przedstawiciel ustawowy mógł wystąpić do kierownictwa zakładu o wydanie mu przepustki. […] Nieuprawniona nieobecność skarżącego w zakładzie zostałaby zgłoszona na policję. Z uwagi na to skarżący pozostawał pod całkowitą kontrolą domu pomocy społecznej.
[…] Z subiektywnego punktu widzenia pobyt skarżącego w domu pomocy społecznej powinien zostać uznany za pozbawienie go wolności, ponieważ skarżący nigdy nie wyraził zgody na umieszczenie go w zakładzie opiekuńczym, nigdy też nie zwrócono się do niego o wyrażenie swojego zdania w tej kwestii. […]

Z TYCH WZGLĘDÓW TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE
1. Uznaje skargę za dopuszczalną;
2. Stwierdza, że nastąpiło naruszenie art. 5 ust. 1 Konwencji.

Sprawa Kędzior przeciwko Polsce (skarga nr 45026/07) – wyrok z 16.10.2012 r., trybunal.gov.pl
Zadanie 13.1.
Rozstrzygnij, czy wyrok, którego fragment przytoczono, został wydany w sprawie naruszania praw i wolności człowieka zaliczanych do drugiej generacji. Odpowiedź uzasadnij.

Rozstrzygnięcie – .........................

Uzasadnienie – .........................
.........................
Zadanie 13.2.
Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń.
1. Wyrok, którego fragment przytoczono, wydał Europejski Trybunał Praw Człowieka, funkcjonujący w systemie ochrony praw człowieka Rady Europy.
2. Konwencja, do której odwołano się w przytoczonym fragmencie wyroku, to Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z 1950 roku, zwana często także Europejską Konwencją Praw Człowieka.
Zadanie 14. (0–2)
Przepisy prawne z kodeksu obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej

Art. 8. § 1. Każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną.
Art. 11. Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletności.

Dz.U. 1964, nr 16, poz. 93, z późn. zm. (stan prawny na 19 stycznia 2023 r.).
Zadanie 14.1.
Podaj nazwę kodeksu, w którym znajdują się przytoczone przepisy prawne.
.........................
.........................
Zadanie 14.2.
Wyjaśnij, na czym polega różnica między instytucjami prawa, których nazwy podkreślono w przytoczonych przepisach prawnych.
.........................
.........................
Zadanie 15. (0–3)
Przepisy prawne z kodeksu obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej

Art. 180. § 1. Pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze:
1) 20 tygodni – w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie […].
§ 2. Przed przewidywaną datą porodu pracownica może wykorzystać nie więcej niż 6 tygodni urlopu macierzyńskiego.
§ 3. Po porodzie przysługuje urlop macierzyński niewykorzystany przed porodem aż do wyczerpania wymiaru, o którym mowa w § 1.
§ 4. Pracownica, po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego, ma prawo zrezygnować z pozostałej części tego urlopu i powrócić do pracy, jeżeli:
1) pozostałą część urlopu macierzyńskiego wykorzysta pracownik – ojciec wychowujący dziecko;
2) przez okres odpowiadający okresowi, który pozostał do końca urlopu macierzyńskiego, osobistą opiekę nad dzieckiem będzie sprawował ubezpieczony – ojciec dziecka, który w celu sprawowania tej opieki przerwał działalność zarobkową.
§ 5. Pracownikowi – ojcu wychowującemu dziecko przysługuje, w przypadku rezygnacji przez ubezpieczoną – matkę dziecka z pobierania zasiłku macierzyńskiego po wykorzystaniu przez nią tego zasiłku za okres co najmniej 14 tygodni po porodzie, prawo do części urlopu macierzyńskiego przypadającej po dniu rezygnacji przez ubezpieczoną – matkę dziecka z pobierania zasiłku macierzyńskiego.
Art. 1823. § 1. Pracownik – ojciec wychowujący dziecko ma prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze do 2 tygodni […].

Dz.U. 1974, nr 24, poz. 141, z późn. zm. (stan prawny na 19 stycznia 2023 r.).

Opisy sytuacji
Joanna od czterech lat współpracuje ze znanym wydawnictwem edukacyjnym. Pisanie testów i kart pracy stało się dla niej jedynym źródłem utrzymania, a wykonywała to wyłącznie na podstawie zawieranych każdorazowo umów o dzieło. Joanna jest w ciąży i oczekuje narodzin swojego drugiego dziecka. Termin porodu się zbliża – Joanna postanowiła wystąpić o urlop macierzyński na 4 tygodnie przed przewidywaną datą porodu.
Adam pracuje – na podstawie umowy o pracę – jako urzędnik. Jego żona, po 15 tygodniach przebywania na urlopie macierzyńskim, postanawia wrócić do pracy na stanowisko dyrektora publicznej szkoły podstawowej w Łomży. Adam wykorzystał już przysługujący mu urlop ojcowski.
Zadanie 15.1.
Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń.
1. Przytoczone przepisy prawne pochodzą z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
2. Ewentualna sprawa sądowa związana z przytoczonymi przepisami prawnymi toczyłaby się według norm postępowania cywilnego.
Zadanie 15.2.
Rozstrzygnij, czy Joannie przysługuje prawo do urlopu macierzyńskiego. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do przytoczonych przepisów prawnych.

Rozstrzygnięcie – .........................

Uzasadnienie – .........................
.........................
Zadanie 15.3.
Rozstrzygnij, czy Adamowi – jako ojcu – przysługuje część urlopu macierzyńskiego niewykorzystana przez jego żonę. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do przytoczonych przepisów prawnych.

Rozstrzygnięcie – .........................

Uzasadnienie – .........................
.........................
Zadanie 16. (0–3)
Informacje o podróżach

Informacja 1.: Angel jest obywatelem Hiszpanii. Chce odwiedzić przyjaciół w jednym z państw wyspiarskich Europy Zachodniej.
Informacja 2.: Anna jest obywatelką Polski pracującą w Brukseli. Wybiera się w podróż służbową do jednego z państw skandynawskich.
Informacja 3.: Henrik jest obywatelem Włoch. Wybiera się z wizytą do rodziny swego ojca mieszkającej w jednym z państw bałtyckich.

Fragment mapy politycznej Europy
(państwa będące celami podróży oznaczono na mapie odpowiednimi numerami)

Zadanie 16.1.
Do każdej informacji podaj nazwę państwa będącego celem podróży oraz określ, czy to państwo jest członkiem Unii Europejskiej (TAK albo NIE).


Nazwa państwa

Członkostwo w UE

Informacja 1.


TAK

NIE

Informacja 2.


TAK

NIE

Informacja 3.


TAK

NIE

Zadanie 16.2.
Wskaż osobę, która po przybyciu do państwa będącego celem podróży zostanie poddana regularnej kontroli granicznej. Odpowiedź uzasadnij.

Rozstrzygnięcie – osoba z informacji nr .........................

Uzasadnienie – .........................
.........................
Zadanie 17. (0–3)
O instytucjach Unii Europejskiej

Przepisy dotyczące instytucji 1.: [P]ełni, wspólnie z Radą, funkcje prawodawczą i budżetową. Pełni funkcje kontroli politycznej i konsultacyjne zgodnie z warunkami przewidzianymi w Traktatach. […] W skład [tej instytucji] wchodzą przedstawiciele obywateli Unii […] wybierani na pięcioletnią kadencję w powszechnych wyborach bezpośrednich […].
Przepisy dotyczące instytucji 2.: [O]rzeka zgodnie z Traktatami [m.in.] w zakresie skarg wniesionych przez Państwa Członkowskie [oraz] w sprawie wykładni prawa Unii lub ważności aktów przyjętych przez instytucje [Unii]. Sędziowie i rzecznicy generalni [tej instytucji są] mianowani za wspólnym porozumieniem […] na okres sześciu lat.
Przepisy dotyczące instytucji 3.: [N]adzoruje stosowanie prawa Unii […]. Wykonuje budżet i zarządza programami. Pełni funkcje koordynacyjne, wykonawcze i zarządzające, zgodnie z warunkami przewidzianymi w Traktatach. […] Kadencja […] wynosi pięć lat. [Członkowie są] wybierani na podstawie sugestii zgłaszanych przez Państwa Członkowskie […].

Dz.U. UE 2007/C, 306/01.
Zadanie 17.1.
Do przepisów prawnych dotyczących danej instytucji Unii Europejskiej podaj nazwę tej instytucji.

Instytucja 1. – .........................
Instytucja 2. – .........................
Instytucja 3. – .........................
Zadanie 17.2.
Wyjaśnij, na czym polega różnica w legitymizacji instytucji, których dotyczą przytoczone przepisy prawne.
.........................
.........................
Zadanie 18. (0–2)
O Republice Chińskiej na Tajwanie

Pełniąca […] funkcję [prezydenta] od 2016 r., Tsai Ing-wen[,] jest przeciwna zbliżeniu z ChRL, a wśród członków jej ugrupowania (Demokratycznej Partii Postępowej) są zwolennicy proklamowania niepodległego państwa tajwańskiego. Formalnie rzecz biorąc, od 1949 r. do dziś na Tajwanie mamy bowiem do czynienia z Republiką Chińską […]. Dziś to Republika Chińska nie jest uznawana przez większość państw świata – choć równocześnie wiele z nich utrzymuje z Tajwanem relacje. Ale poniżej poziomu oficjalnego uznania, by nie drażnić Pekinu. Ten traktuje bowiem wyspę jako zbuntowaną prowincję […].

P. Bernardyn, Tajwański ból głowy, „Tygodnik Powszechny” 2021, nr 26 (3755), s. 40.
Zadanie 18.1.
Odnosząc się do cech państwa, sformułuj argument i kontrargument do tezy: Organizm polityczny, którego nazwę podkreślono w tekście, jest państwem.

Argument – .........................
.........................

Kontrargument – .........................
.........................
Zadanie 18.2.
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Terytorium, które ma podobny jak Tajwan status w prawie międzynarodowym, to
Zadanie 19. (0–3)
Przemówienie z 2008 roku – fragment tekstu i fotografia

Gdy zainicjowałem ten przyjazd, niektórzy sądzili, że prezydenci będą się obawiać. Nikt się nie obawiał. Wszyscy przyjechali, bo Środkowa Europa ma odważnych przywódców. I chciałbym to powiedzieć nie tylko Wam, chciałbym to powiedzieć również tym z naszej wspólnej Unii Europejskiej, że Europa Środkowa, Gruzja, że cały nasz region będzie się liczył, że jesteśmy podmiotem. I my też wiemy świetnie, że dziś Gruzja, jutro Ukraina, pojutrze Państwa Bałtyckie, a później może i czas na mój kraj, na Polskę!

www.polskieradio.pl


magazyn.wp.pl
Obok polskiego polityka stoją w kolejności (od lewej) ówcześni:
prezydent Ukrainy W. Juszczenko, prezydent Gruzji M. Saakaszwili,
prezydent Litwy V. Adamkus, prezydent Estonii T.H. Ilves i premier Łotwy I. Godmanis.
Zadanie 19.1.
Podaj imię i nazwisko polityka, który wygłosił przemówienie zaprezentowane w materiałach źródłowych.
.........................
Zadanie 19.2.
Wyjaśnij kontekst przemówienia zaprezentowanego w materiałach źródłowych, odnosząc się do wydarzeń z 2008 roku.
.........................
.........................
Zadanie 19.3.
Uzasadnij, odnosząc się do wydarzeń z 2014 roku, że część obaw wyrażonych w przemówieniu zaprezentowanym w materiałach źródłowych się potwierdziła.
.........................
.........................
Zadanie 20. (0–5)
Opis sprawy
Beata Jaskólska (zamieszkała przy ulicy Polnej 20a, 80-768 Gdańsk) zawarła 19 maja 2019 roku w Warszawie umowę przedwstępną na piśmie z Janiną Wróbel (zamieszkałą przy ulicy Myszkowskiej 100/12, 03-553 Warszawa), na mocy której Janina Wróbel miała sprzedać Beacie Jaskólskiej swoje – wskazane wyżej – mieszkanie warte 600 tys. złotych. Strony zgodnie postanowiły, że Beata Jaskólska wstępnie zapłaci Janinie Wróbel 60 tys. złotych, z czego 20 tys. tytułem zaliczki, a 40 tys. tytułem zadatku. Pozostała kwota miała zostać zapłacona po zawarciu umowy notarialnej. Poza podaniem sumy nie było w umowie unormowań dotyczących zadatku.
Do sfinalizowania umowy nie doszło z przyczyn leżących po stronie Janiny Wróbel. Beata Jaskólska otrzymała 23 września 2019 roku zwrot zaliczki. Ponieważ domagała się również zwrotu zadatku, próbowała ona skontaktować się z Janiną Wróbel, ale bez skutku. Janina Wróbel nie odpowiedziała także na wysłane 27 grudnia 2019 roku przedsądowe wezwanie do zapłaty.

Właściwość terytorialna sądów powszechnych dla adresów podanych powyżej
Gdańsk, ul. Polna: Sąd Rejonowy Gdańsk-Południe (ul. 3 Maja 9A, 80-802 Gdańsk) i Sąd Okręgowy w Gdańsku (ul. Nowe Ogrody 30/34, 80-803 Gdańsk). 
Warszawa, ul. Myszkowska: Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Północ (ul. Terespolska 15A, 03-813 Warszawa) i Sąd Okręgowy Warszawa-Praga (ul. Poligonowa 3, 04-051 Warszawa).

Przepisy prawne z kodeksów obowiązujących w Rzeczypospolitej Polskiej

– z zakresu prawa materialnego
Art. 394. § 1. W braku odmiennego zastrzeżenia umownego albo zwyczaju zadatek dany przy zawarciu umowy ma to znaczenie, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej.
§ 3. W razie rozwiązania umowy zadatek powinien być zwrócony, a obowiązek zapłaty sumy dwukrotnie wyższej odpada. To samo dotyczy wypadku, gdy niewykonanie umowy nastąpiło wskutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności[,] albo za które ponoszą odpowiedzialność obie strony.

– z zakresu prawa procesowego
Art. 16. § 1. Sądy rejonowe rozpoznają wszystkie sprawy z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów okręgowych.
Art. 17. Do właściwości sądów okręgowych należą sprawy: […]
4) o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych […].
Art. 27. § 1. Powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania.

Dz.U. 1964, nr 16, poz. 93, z późn. zm.; Dz.U. 1964, nr 43, poz. 296, z późn. zm. (stan prawny na 19 stycznia 2023 r.).

Na podstawie podanych informacji oraz przytoczonych przepisów prawnych napisz – jako Beata Jaskólska – pozew związany ze zwrotem zadatku. Zachowaj formalny charakter pisma. Przedmiotem żądania w tej sprawie uczyń maksymalną sumę. Sformułuj także krótkie uzasadnienie pozwu, odnosząc się do odpowiednich przepisów prawa materialnego.
.........................
.........................
Zadanie 21. (0–7)
Tabela. Wskaźniki Polski w jednym z indeksów demokracji


2012

2020

1. Proces wyborczy i pluralizm

9,58

9,17

2. Zarządzanie publiczne

6,43

5,71

3. Partycypacja polityczna społeczeństwa

6,11

6,67

4. Postawy polityczne społeczeństwa

4,38

5,63

5. Wolności obywatelskie

9,12

7,06


Wartości przyznawane są przez ekspertów w skali 0–10, gdzie „10” oznacza wartość najlepszą z punktu widzenia demokracji. Każda z pozycji wskazanych w wierszach tabeli jest wypadkową wielu elementów. W pozycjach 3. i 4. były oceniane wyłącznie zachowania i/lub postawy społeczno-polityczne; w pozostałych pozycjach ważne miejsce w ocenie zajmowały także normy prawa konstytucyjnego.

Na podstawie: Democracy Index 2012. Democracy at a standstill, www.eiu.com; Democracy Index 2020. In sickness and in health?, www.eiu.com.
Fragment ekspertyzy na temat referendów lokalnych w Polsce

Referenda lokalne są jednym z podstawowych instrumentów demokracji bezpośredniej przewidzianych w polskim systemie prawnym. Odpowiedzialne budowanie społeczeństwa obywatelskiego w warunkach polskich musi odbywać się przy jednoczesnym promowaniu wykorzystywania przez lokalne społeczności tego typu głosowań. Niestety, obecny rozwój instytucji referendum należy uznać za niezadowalający.
W kadencji samorządu terytorialnego 2014–2018 odbyło się tylko 26 referendów w sprawach innych niż odwołanie organu jednostki samorządu terytorialnego, z czego w 13 przekroczono wymagany próg frekwencyjny. Odbyło się także 46 referendów lokalnych w sprawie odwołania organów [jednostek samorządu terytorialnego], w których decydowano o odwołaniu 45 organów wykonawczych i 15 organów stanowiących. Za ważne uznane zostały 4 głosowania w sprawie odwołania organów wykonawczych i 2 głosowania w sprawie odwołania organów stanowiących.
Niewielka liczba referendów, które dochodzą do skutku, niska frekwencja i rzadkie przypadki, że wynik referendum jest wiążący[,] wskazują na potrzebę zasadniczych zmian, zwiększających zainteresowanie tą formą sprawowania władzy i jej efektywność.

T. Zakrzewski, Referendum lokalne: czas na reformę, Łódź 2020, s. 18.

Scharakteryzuj uregulowania prawne dotyczące referendów lokalnych w Rzeczypospolitej Polskiej. Na ich podstawie rozważ, czy oceny i postulaty przedstawione w tekście odnoszą się do wskazanych instytucji prawnych, czy – do kwestii kultury politycznej społeczeństwa. W pracy wykorzystaj oba materiały źródłowe.
.........................
.........................
Pomysły na studia dla maturzystów - ostatnio dodane artykuły





Rekrutacja na studia wg przedmiotów zdawanych na maturze


Wyszukaj kierunki studiów i uczelnie, w których brany jest pod uwagę tylko 1 przedmiot zdawany na maturze na poziomie podstawowym (często uczelnie dają do wyboru kilka przedmiotów a wybieramy z nich jeden):

Przykłady:

kierunki studiów po maturze z WOS


Poniżej podajemy wybrane linki do kierunki studiów na uczelniach, w których są brane pod uwagę wyniki tylko z dwóch przedmiotów zdawanych na maturze na poziomie podstawowym
(często uczelnie dają wyboru więcej przedmiotów a wybieramy z nich dwa):

Przykłady:

kierunki po maturze z polskiego i matematyki
kierunki po maturze z polskiego i angielskiego
kierunki po maturze z polskiego i historii
kierunki po maturze z polskiego i wiedzy o społeczeństwie

kierunki po maturze z matematyki i angielskiego
kierunki po maturze z matematyki i fizyki
kierunki po maturze z matematyki i chemii
kierunki po maturze z matematyki i informatyki

kierunki po maturze z biologii i chemii
kierunki po maturze z biologii i
angielskiego
kierunki po maturze z chemii i angielskiego
kierunki po maturze z biologii i geografii
kierunki po maturze z chemii i geografii
Polityka Prywatności