Historia, matura 2026 - poziom rozszerzony - pytania i odpowiedzi

Źródło 2. Fragmenty opracowań historycznych Wpisz obok fragmentów opisów odkryć archeologicznych nazwy właściwych cywilizacji starożytnych oraz numery, którymi na mapie oznaczono obszary tych cywilizacji.

Samo sedno działalności [filozofa] kryło się w tym, że pozornie nie starał się wcale pouczać ludzi. Przeciwnie: sprawiał wrażenie, że to on pragnie się czegoś od nich nauczyć. Nie dawał lekcji jak pierwszy lepszy nauczyciel, o nie, [on] jedynie rozmawiał. Nie zostałby jednak sławnym filozofem, gdyby tylko przysłuchiwał się, co mówią inni, ani rzecz jasna nie skazano by go na śmierć. [Filozof] rozpoczynał rozmowę od zadawania pytań. W ten sposób udawał, że nic nie wie. W trakcie pogawędki zmuszał rozmówcę, by ten dostrzegł słabości w swoim sposobie myślenia. Przyparty do muru, rozmówca musiał wreszcie rozróżnić, co jest prawdziwe, a co – nie. Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Źródło 2. Fragment opracowania historycznego

[Sułtan Mehmet] kazał ustawić w stosownych miejscach baterie i rozpoczął postępować ku miastu przy pomocy janczarów [...], a ledwo działa zostały ustawione, polecił im kierować silny ogień na mury, nic już nie mówiąc o nieprzerwanym gradzie strzał i kamieni, miotanych przez machiny, jednocześnie jak deszcz, spadających na miasto. Oblężeni ze swej strony posyłali bez przerwy salwy z muszkietów i dział ładowanych kamiennymi kulami, którymi sprawiali męki wielu muzułmanom [...]. W tym czasie przybyły dwa wielkie statki przysłane przez Franków na pomoc cesarzowi [...]. Opór ze strony oblężonych był tak silny, że Turcy, dopiero gdy noc zapadła, byli w stanie wedrzeć się do miasta przez wyłom w murze. [...] Grabież trwała trzy pełne dni [...]. [Z]mieniono dotychczasową [...] postać [kościołów, w tym kościoła Hagia Sophia], [...] ażeby uczynić z nich miejsca modlitwy dla muzułmanów. Źródło 2. Plan miasta

W imię Pańskie, Amen. My, komes Jan, syn Czechosława z Galewa [...], chcemy, aby do każdego z współczesnych i przyszłych, patrząc na tę kartę, doszła wiadomość, że dziedzictwo nasze, Radlino powszechnie zwane, Marcinowi zwanemu ze Staniewa i jego dziedzicom oddaliśmy w celu lokacji na prawie niemieckim, tym mianowicie prawem, którym mieszczanie i miasto Nowego Targu w swoich prawach się posługuje, tym układem i kształtem, iż mieszkańcy przerzeczonej wsi przez poszczególne lata z każdego łanu małego w dzień św. Marcina płacić będą obowiązani 2 miary pszenicy, 4 miary żyta, 6 miar owsa [...], [oraz miarę] srebra będącego w obiegu i ten czynsz zwozić będą obowiązani na nasz dwór bliższy. Ażeby ci uprawiający przerzeczoną wioskę mogli wypłacić to wszystko, otrzymują 9 lat wolnych od wszelkich danin i opłat.

Podaj stosowaną w historiografii nazwę procesu historycznego zilustrowanego na mapie oraz wyjaśnij, na czym ten proces polegał. 

Fragment A: Rozstrzygnij, w którym fragmencie – A czy B – scharakteryzowano szlachtę zaściankową. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do informacji zawartych w wybranym fragmencie tekstu.

[P]oglądy Marcina Lutra co do kultu obrazu są poglądami augustianina wychowanego na Zachodzie, który nie podziela wschodniej wrażliwości obrazu jako nośnika, komunikatora obecności przedstawianej w nim postaci [...]. W swoich kazaniach Luter przeciwstawia się nadużyciom związanym z kultem obrazów, obawia się tego, że niektórzy pokładają w obrazach nadzieję bardziej niż w Panu Bogu. Luter – augustianin – podkreśla rolę miłości i priorytet miłosierdzia przed wszelkimi formami artystycznego wyrazu [...]. Jednocześnie Luter nie tylko przeciwstawia się [niszczeniu obrazów], a wręcz przeciwnie, podkreśla ich pozytywną rolę w rozpamiętywaniu i rozumieniu Biblii. Niekwestionowalny jest priorytet Słowa nad obrazem. Luter zupełnie zrywa z obrazem kultycznym, akceptując i w teorii, i w praktyce obraz narracyjny. Sytuacja [...] [u] Jana Kalwina wygląda odmiennie: teoretycznie akceptuje [...] obraz narracyjny (historie), w praktyce jednak skłania się do zakwestionowania jakiegokolwiek obrazu w przestrzeni sakralnej. Pozwala na kolekcje świeckie, choć z bardzo wąskim repertuarem tematycznym [...]. Jego zdaniem zamykanie nieskończonego Boga w skończonej formie jest bluźnierstwem. Kalwin podkreśla obowiązywalność Starego Testamentu, w ogóle nie odnosząc się do Wcielenia w kwestii przedstawień, a w pewien zawiły sposób tłumaczy, że naśladowaniem Chrystusa jest właśnie nietworzenie obrazów. Jan Kalwin ewidentnie wiąże obraz i jego kult z papieską władzą [...].Porównaj zaprezentowane w zacytowanym tekście poglądy Lutra i Kalwina na temat sztuki sakralnej. Przedstaw jedno podobieństwo i jedną różnicę między tymi poglądami.

Uzasadnij, że tabela ilustruje zjawisko dualizmu gospodarczego Europy w XVI–XVII wieku.....................................................................................................
....................................................................................................

Venimus, vidimus, Deus vicit1 . Zechciej, Wasza Świętobliwość, uniżenie proszę, przyjąć łaskawie [...] wiadomość o świetnym zwycięstwie użyczonym wczoraj przez Boski Majestat całemu Chrześcijaństwu [...]. [Udało mi się] [u]chwycić wszystkie główne sztandary wielkiego wezyra, całą artylerię, jego własne konie, broń, sprzęty i namioty, aż ostatecznie, po krwawej a nader zaciętej walce ośmiogodzinnej oraz ucieczce tegoż wezyra z resztą jego ludzi, zostało w mym posiadaniu całe jego obozowisko, które się rozciąga na ponad milę od Miasta. Źródło 2. Plan bitwy

Przyporządkuj poniższym opisom 1–2 właściwe znaczki (A–C). Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do elementów graficznych lub napisów zamieszczonych na znaczkach.

Feldmarszałek Iwan Paskiewicz otrzymał tytuł księcia warszawskiego i stanowisko namiestnika Królestwa Polskiego. Car Mikołaj ogłosił Statut organiczny dla Królestwa Polskiego. Traciło ono swoją odrębność państwową i stanowić miało integralną część cesarstwa rosyjskiego. Źródło 2. Moneta Królestwa PolskiegoTłumaczenie: 3 ruble, 81 części czystego złota.

Źródło 2. Dokument z epoki

§ 1. C.k. władze i urzędy [...] dalej c.k. Krajowa Rada Szkolna i c.k. sądy używać będą tak w służbie wewnętrznej, jako też w korespondencji z sądowymi niewojskowymi władzami, urzędami i sądami w kraju języka polskiego [...]. Źródło 2. Fragment relacjiRozstrzygnij, czy źródła 1. i 2. dotyczą tego samego zaboru. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do obu źródeł. 

Źródło 2. Fragment dokumentu

Źródło 2. Fragment opracowania historycznego 

Rozstrzygnij, czy karykatura komentuje rzeczywistość polityczną z lat 20. czy 30. XX wieku. Odpowiedź uzasadnij, formułując dwa argumenty.

Rozstrzygnij, czy pomoc przedstawiona na wykresie została udzielona w ramach tzw. planu Marshalla. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do informacji z wykresu i własnej wiedzy. 

Wyrażone w orędziu wezwanie do dialogu między skonfliktowanymi narodami, stojącymi po przeciwnych stronach żelaznej kurtyny, wyrastało z Ewangelii i ducha [II Soboru Watykańskiego]. Gest ten miał w ówczesnych uwarunkowaniach politycznych charakter rewolucyjny i wizjonerski. W ocenie polskich biskupów dialog został nawiązany w duchu miłości i pokoju; służył pośrednio zbliżeniu narodów nie tylko Europy, lecz także całego świata, „przeciwstawiając braterskie współżycie i twórczą współpracę widmom wojennym, które tak bardzo nękają ludzkość”. Źródło 2. Strona tytułowa „Szpilek” z 1966 roku

 

Rozstrzygnij, czy zaprezentowana ulotka powstała przed wprowadzeniem stanu wojennego, czy po jego wprowadzeniu. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści ulotki. 

1. Unia w Krewie okazała się bardziej korzystna dla Litwy niż dla Polski. Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, uwzględniając w swojej argumentacji aspekty: polityczny, społeczno-gospodarczy i kulturowy. ....................................................................................................
....................................................................................................
....................................................................................................
....................................................................................................
....................................................................................................
....................................................................................................
....................................................................................................