Aorta poszerzona jak balon, który w każdej chwili może pęknąć. Tętnica szyjna zwężona tak bardzo, że grozi udarem. Noga, do której krew prawie przestała dopływać. W takich sytuacjach leki już nie wystarczą i potrzebny jest chirurg naczyniowy. Operuje tętnice i żyły w całym ciele, z wyjątkiem naczyń mózgu i serca, którymi zajmują się inni specjaliści. Pracuje zarówno klasycznie, otwierając pole operacyjne, jak i przez niewielkie nakłucie, wprowadzając do naczynia cewniki, balony i stenty pod kontrolą obrazu rentgenowskiego.
Naczynia krwionośne przypominają sieć rur o bardzo różnej średnicy – od aorty grubej jak kciuk po tętnice podudzia węższe od słomki. Chirurg naczyniowy naprawia tę sieć: usuwa blaszki miażdżycowe, wszywa protezy, tworzy pomosty omijające zamknięty odcinek, zamyka niewydolne żyły, a u pacjentów dializowanych wykonuje połączenia tętnicy z żyłą, przez które później oczyszcza się krew. Każdy szew musi być szczelny i równy, bo nawet drobna nierówność może po czasie doprowadzić do ponownego zamknięcia naczynia.
Ciekawostka: nici, którymi zszywa się małe tętnice, bywają cieńsze od ludzkiego włosa. Dlatego wielu chirurgów naczyniowych operuje w lupach powiększających i godzinami ćwiczy szycie na modelach, zanim pierwszy raz zrobi to u pacjenta. Ta cierpliwość w nauce procentuje później przy każdym połączeniu naczyń, także w nocy, w pośpiechu i przy słabszym oświetleniu.
Zakres operacji jest szeroki – od planowych zabiegów, na które pacjent czeka tygodniami, po ratowanie życia w ciągu kilkudziesięciu minut od przyjęcia do szpitala. Część operacji trwa godzinę, inne – jak rozległe zabiegi na aorcie – zajmują większość dnia i wymagają udziału kilku zespołów, w tym perfuzjonistów i radiologów. Do typowych należą:
Wybór metody to zawsze decyzja ważona. Zabieg wewnątrznaczyniowy jest mniej obciążający, ale nie u każdego się sprawdzi. Operacja otwarta bywa trwalsza, lecz wymaga od pacjenta większej rezerwy sił. Chirurg musi ocenić serce, płuca i nerki chorego, przeanalizować obrazy tomografii i dopiero wtedy zaproponować rozwiązanie, które daje najlepszy stosunek korzyści do ryzyka. Coraz częściej łączy się obie metody w jednej operacji, tzw. zabiegu hybrydowym, co pozwala pomóc chorym, którzy kiedyś nie mieliby szans na leczenie.
Wykres przedstawia szacunkowe, typowe znaczenie najważniejszych umiejętności w pracy chirurga naczyniowego.
Precyzja i szybkie decyzje są fundamentem, ale bez umiejętności czytania obrazów i pracy z cewnikami trudno dziś prowadzić nowoczesne leczenie naczyń.
Rano zespół zbiera się na odprawie: lekarze dyżurni zdają raport z nocy, omawia się wyniki badań obrazowych i ustala kolejność operacji. Potem obchód – kontrola ran, tętna na stopach, ucieplenia i koloru skóry kończyn po wczorajszych zabiegach, rozmowa z pacjentami, którzy dziś mają wyjść do domu, i z tymi, którzy na operację dopiero czekają. W południe chirurg stoi już przy stole na sali hybrydowej, gdzie można jednocześnie operować i wykonywać zdjęcia naczyń. Zakłada stentgraft do aorty, obserwując na monitorze, jak proteza rozpręża się dokładnie w zaplanowanym miejscu.
Po południu czas na poradnię i kwalifikację nowych pacjentów, a wieczorem zaczyna się dyżur. Telefon z SOR-u o pękniętym tętniaku oznacza natychmiastową operację, bez czasu na długie przygotowania. W takiej chwili liczą się sprawne ręce, zgrany zespół anestezjologiczny i pielęgniarski oraz decyzje podejmowane w minutach. Po nocnym zabiegu chirurg często zostaje jeszcze na odprawie, by przekazać pacjenta kolegom.
✅ Co daje satysfakcję:
⚠️ Co bywa trudne:
Ta specjalizacja wymaga odporności fizycznej i psychicznej, ale osoby, które ją wybierają, rzadko się nudzą. Każdy przypadek ma inną anatomię, a rozwój technik sprawia, że metody, których uczyło się na początku kariery, po pewnym czasie zastępują nowe. Trzeba więc lubić naukę przez całe zawodowe życie i nie bać się zaczynać od nowa.
Do chirurgii naczyniowej prowadzi najdłuższa z typowych dróg w medycynie zabiegowej, bo poza samą techniką operacyjną trzeba dobrze poznać chirurgię ogólną. Ten etap uczy podstaw: szycia, opieki pooperacyjnej, pracy na sali operacyjnej i podejmowania decyzji na dyżurze. Dopiero na tym fundamencie buduje się umiejętności typowo naczyniowe: szycie tętnic, zakładanie protez, pracę z prowadnikami i cewnikami pod kontrolą obrazu oraz samodzielne prowadzenie chorych naczyniowych od przyjęcia do wypisu. Krok po kroku wygląda to tak:
Już na studiach warto ćwiczyć szycie chirurgiczne na kursach i w kołach naukowych, a w czasie praktyk zaglądać na blok operacyjny. Chirurgia naczyniowa ceni wcześnie wyrobioną sprawność rąk i nawyk dokładności, a także dobrą kondycję fizyczną, bo wielogodzinne stanie przy stole operacyjnym to codzienność, podobnie jak noszenie ciężkiego fartucha ochronnego.
Chirurdzy naczyniowi pracują głównie w szpitalach, które mają oddziały chirurgii naczyniowej, salę hybrydową i całodobową diagnostykę obrazową. Współpracują na co dzień z angiologami, radiologami zabiegowymi, kardiologami, nefrologami i diabetologami, bo ich pacjenci rzadko mają tylko jedną chorobę. W poradniach przyjmują chorych przed operacją i po niej, a także prowadzą kontrolę osób z tętniakami, które obserwuje się latami, zanim trzeba będzie je operować. Część specjalistów rozwija się naukowo, ucząc nowych technik młodszych lekarzy.
Z czasem, po zdobyciu doświadczenia w całej dziedzinie, wielu chirurgów zawęża zainteresowania, np. do chirurgii aorty, dostępów do dializ albo leczenia stopy cukrzycowej, i staje się w tej dziedzinie ekspertem, do którego kieruje się trudne przypadki z innych szpitali, także z odległych części kraju, albo do ośrodka, który prowadzi szkolenia dla innych.
