WOS, matura 2025 próbna - poziom rozszerzony - pytania i odpowiedzi

O procesie socjalizacji

Jednostka uczestnicząca w procesie socjalizacji przede wszystkim:
– zdobywa umiejętności kontrolowania swoich popędów i potrzeb, zaspokajania ich w społecznie aprobowanej formie i w określonym czasie;
– uczy się odgrywania różnorodnych ról społecznych, a więc nabywa umiejętności wchodzenia w interakcje z innymi i w złożony proces komunikowania się;
– kształtuje swoje sposoby odczuwania i wyrażania swoich emocji;
– uwewnętrznia wartości i normy rozpowszechniane wśród „znaczących innych” oraz w danej grupie, które traktuje jako własne.

O jednym z typów mediów

Tradycyjne media były takie same dla każdego odbiorcy. Internet, w szczególności w wersji web 2.0, której najważniejszym elementem są social media, miał to zmienić. Gdy byłem mały, ludzie [ekscytowali się] wizją portali internetowych prezentujących każdemu wyłącznie to, co go interesuje […]. Mało kto zastanawiał się wtedy nad negatywnymi aspektami tego typu mediów. O personalizacji pisano jako o nowym trendzie, który pomoże nam odnaleźć się w rozrastającej [się] rzeczywistości online. Nie pamiętam, aby ktokolwiek przestrzegał, że personalizacja to tak naprawdę transakcja wymienna. Z jednej strony zyskujesz czas i nie musisz podejmować wysiłku, aby filtrować treści, które do Ciebie docierają. Z drugiej strony – oddajesz algorytmom […] swobodę wyboru.

Plakat

Wykres. Wybrane społeczeństwa europejskie na skali wymiaru indywidualizm – kolektywizm (skala 1 – 120)

Mapa administracyjna Rzeczypospolitej Polskiej z gminami, w których wprowadzono język pomocniczy

O jednym z modeli polityki etnicznej państwa

[T]o takie wspólnoty, do których przynależność wynika ze zgody, a nie [–] z pochodzenia. Różnią się zatem od obywatelskich państw narodowych tym, że sfera etniczności nie jest ograniczona […] wyłącznie do prywatnego wymiaru życia jednostek, ale stanowi oficjalnie popierany postulat uznania różnorodności kultury, religii oraz języka wśród wszystkich członków społeczeństwa. W ten sposób tożsamość mniejszości […] zostaje wprowadzona również na płaszczyznę życia publicznego. Jednak warunkiem zaistnienia tak szerokiego pluralizmu społecznego jest określenie takich zasad życia publicznego, które będą akceptowalne dla wszystkich mniejszości.

O jednym z procesów społecznych

Proces […] polega na wzroście [udziału] osób w starszym wieku […] w ogólnej liczbie ludności przy jednoczesnym spadku liczby i udziału dzieci i młodzieży w [tej] liczbie […].


Tabela. Ludność Polski według grup wieku w wybranych latach

O wydarzeniach w Sri Lance w 2022 r.

1. W Sri Lance antyrządowe protesty trwają od marca.
2. Powodem frustracji obywateli był ogromny kryzys gospodarczy.
3. W lipcu protestujący sforsowali policyjne kordony i weszli do rezydencji prezydenta.
4. Potem podpalili dom premiera.
5. Protestujący zapowiedzieli, że nie opuszczą pałacu prezydenckiego, dopóki prezydent i premier nie opuszczą stanowisk.
6. We wnętrzu budynku robili sobie fotografie, na korytarzach i w pokojach widać było demonstrantów owiniętych we flagi narodowe.
7. BBC opisuje, że policja Sri Lanki i oddziały specjalne na tym etapie nie interweniowały, a obserwowały przebieg wydarzeń.
8. Sytuacja nieco się uspokoiła, gdy prezydent i premier zapowiedzieli, że ustąpią z pełnionych urzędów.

Tabela 1. Deklaracje własnej pracy społecznej w organizacjach obywatelskich (2010–2020)

Opis elementów ideologii

Tradycja solidaryzmu społecznego obejmuje nie tylko skłonność do reform społecznych, ale również zasadniczo pragmatyczny stosunek do polityki gospodarczej. Podejście to odżegnywało się od dwóch ideologicznych modeli organizacji ekonomicznej: z jednej strony od kapitalizmu opartego na zasadzie leseferyzmu, z drugiej zaś od […] centralnego planowania. Pierwszy z nich był odrzucany ze względu na to, że prowadzi do pozbawionej ograniczeń wolności, co wyklucza społeczną jedność oraz krzywdzi słabych i bezbronnych. Drugi zaś odrzucano, gdyż prowadzi do powstania monolitu państwowego i tłumi wszelkie przejawy niezależności i przedsiębiorczości. Rozwiązaniem jest więc połączenie konkurencji gospodarczej i regulacji państwowej, w którym równowaga między państwem i jednostką może być pragmatycznie oceniona na podstawie tego[,] „co działa”.

Wizualizacja wyników referendum ogólnokrajowego w sprawie wyrażenia zgody na ratyfikację traktatu ateńskiego – na przystąpienie Polski do Unii Europejskiej

Przepisy prawne z ustawy obowiązującej w RP

Art. 471. Wybory […] są powszechne, równe, bezpośrednie […].
Art. 473. § 1. Za wybranego […] uważa się tego kandydata, który w głosowaniu otrzymał więcej niż połowę ważnie oddanych głosów.
§ 2. Jeżeli żaden z kandydatów nie otrzymał określonej w § 1 liczby ważnie oddanych głosów, czternastego dnia po pierwszym głosowaniu przeprowadza się ponowne głosowanie.
§ 3. W ponownym głosowaniu wyboru dokonuje się spośród dwóch kandydatów, którzy w pierwszym głosowaniu otrzymali największą liczbę ważnie oddanych głosów […].



Fragment artykułu prasowego

7 czerwca odbyło się dokończenie nadzwyczajnej sesji Rady […]. Jej jedynym tematem było rozpatrzenie wniosku o odwołanie […] Zarządu […]. Radni odwołali [z funkcji dotychczasowego szefa organu wykonawczego] i wybrali nowego […].

Tekst. O jednym z organów państwa w RFN

W niektórych kwestiach dotyczących krajów związkowych […] dysponuje wetem absolutnym, co wskazywać ma na to, że […] jest organem w założeniu mającym właśnie reprezentować kraje związkowe, a przez to ma zbliżać się do modelu federalnej izby drugiej, której podstawowym zadaniem jest ochrona interesów części składowych państwa związkowego.



Wykres. Podział mandatów w wyniku wyborów powszechnych w RFN w 2021 r.

Tabela. Głosowanie nr 70 na 28. posiedzeniu Sejmu RP dnia 15 kwietnia 2021 r. nad powołaniem na stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich

Artykuł 89. konstytucji jednego z państw europejskich

Inicjatywa w przedmiocie zmiany Konstytucji przysługuje zarówno Prezydentowi Republiki, na wniosek premiera, jak i członkom parlamentu.
Projekt zmiany Konstytucji winien być uchwalony przez obydwie izby w identycznym brzmieniu. Zmiana wchodzi w życie po zatwierdzeniu jej w referendum.
Jednakże projektu zmiany Konstytucji nie poddaje się referendum, jeżeli Prezydent Republiki zdecyduje przedłożyć go parlamentowi zwołanemu w charakterze Kongresu; w takim przypadku projekt zmiany zostaje przyjęty, jeżeli wypowie się za nim większość trzech piątych ważnie oddanych głosów. […]
Żadne postępowanie w sprawie zmiany Konstytucji nie może być wszczęte, ani kontynuowane w przypadku zagrożenia integralności terytorialnej państwa.
Republikańska forma rządu nie może stanowić przedmiotu zmiany Konstytucji.

O działaniach organów sądownictwa międzynarodowego

Opis 1. Z perspektywy kronikarza aktywności orzeczniczej [tego organu] kwiecień 2019 r. mógłby z pewnością zostać nazwany momentem przełomowym […]. W wydanej wówczas decyzji [ten organ] zdefiniował swą pozycję odnośnie do możliwości ścigania przywódców najsilniejszych państw na świecie w przypadku braku kooperacji z ich strony. [Potem] wydał przełomową decyzję [dotyczącą jurysdykcji] w odniesieniu do zbrodni […] popełnionych na terytorium państwa niebędącego stroną Statutu Rzymskiego, [ponieważ przyjął,] że posiada jurysdykcję […], jeżeli co najmniej jeden element składający się na zbrodnie określone w art. 58 Statutu Rzymskiego lub część takiej zbrodni zostaje popełniony na terytorium państwa-strony Statutu […]. [Wreszcie podjął kroki ku] rozliczeniu sprawców zbrodni popełnionych […] na Rohindżach […].

Opis 2. Rohindżowie nadal są „poważnie zagrożeni ludobójstwem” – ocenił [organ i dodał], że Birma musi „podjąć wszelkie kroki w ramach swoich kompetencji, by zapobiec wszelkim działaniom” zakazanym przez konwencję ONZ w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa z 1948 roku. […] Pozew przeciwko Birmie „w sprawie aktów ludobójstwa” złożyła Gambia, upoważniona przez 57 państw należących do Organizacji Współpracy Islamskiej.

Opis sytuacji

3 lipca 2017 r. do Urzędu Miasta i Gminy wpłynął wniosek Anny Aneckiej dotyczący udostępnienia informacji publicznej. Burmistrz Bogdan Babacki uznał, że jej wniosek nie dotyczy informacji publicznej, więc nie zajął się dalej sprawą. Pismem z dnia 4 września 2017 r. Anna Anecka złożyła odwołanie od decyzji administracyjnej.

Fragment jednej z ustaw

Art. 16.1. Odmowa udostępnienia informacji publicznej […] przez organ władzy publicznej następuj[e] w drodze decyzji.
2. Do decyzji, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego […].


Fragment drugiej z ustaw

Art. 3. § 1. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej […].
§ 2. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: […]
8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach […].
9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach […].


Fragment orzeczenia NSA

Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy organ ten, pomimo istniejącego obowiązku, nie załatwia, w określonej prawem formie i w określonym prawem czasie, sprawy, co do której obowiązujące regulacje czynią go właściwym i kompetentnym.

O reprezentowaniu Polski w jednej z instytucji Unii Europejskiej

27 marca i 20 maja 2009 r. Trybunał Konstytucyjny […] rozpoznawał wniosek […] w sprawie określenia centralnego konstytucyjnego organu państwa, który uprawniony jest do reprezentowania Rzeczypospolitej Polskiej w posiedzeniach [jednej z instytucji UE]. Określenie ([z] Traktatu o Unii Europejskiej) „szefowie państw lub rządów”, którzy uczestniczą w posiedzeniach […] – odsyła do konstytucji i ustawodawstw krajowych.

O programie „Partnerstwa dla Pokoju”

Oficjalnie program „Partnerstwo dla Pokoju” prezydent Clinton przedstawił podczas […] „szczytu” Sojuszu w Brukseli. W ramach PdP zaoferowano krajom, które przystąpią do programu, współpracę wojskową ze strony państw NATO. […] W myśl przyjętej formuły programu Sojusz mógł służyć wszystkim jego uczestnikom doradztwem i konsultacją w przypadku zagrożenia ich bezpieczeństwa […].
W żadnym z dokumentów programowych „Partnerstwa” […] nie precyzowano ani kryteriów, ani harmonogramu przystępowania do NATO, sugerowano jedynie, że „państwa zaangażowane” w PdP będą miały ułatwiony start w późniejszych staraniach o członkostwo w Sojuszu.


Artykuł 5. traktatu północnoatlantyckiego

Strony zgadzają się, że zbrojna napaść na jedną lub więcej z nich w Europie lub Ameryce Północnej będzie uznana za napaść przeciwko nim wszystkim i dlatego zgadzają się, że jeżeli taka zbrojna napaść nastąpi, to każda z nich, w ramach wykonywania prawa do indywidualnej lub zbiorowej samoobrony, uznanego na mocy artykułu 51 Karty Narodów Zjednoczonych, udzieli pomocy Stronie lub Stronom napadniętym, podejmując niezwłocznie, samodzielnie, jak i w porozumieniu z innymi Stronami, działania[,] jakie uzna za konieczne, łącznie z użyciem siły zbrojnej, w celu przywrócenia i utrzymania bezpieczeństwa obszaru północnoatlantyckiego.


Fragment mapy politycznej Europy

Fragmenty postanowienia Prezydenta RP w sprawie „Strategii Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej” obowiązującej w latach 2020–2022

1.9. Zabiegać o rozwój relacji Sojuszu Północnoatlantyckiego z Republiką Finlandii i Królestwem Szwecji jako najbliższymi partnerami Sojuszu Północnoatlantyckiego, z uwzględnieniem ich znaczenia dla bezpieczeństwa Polski oraz całego regionu Morza Bałtyckiego.
1.14. Zapobiegać narastaniu podziałów pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej i konstruktywnie angażować się w proces integracji europejskiej, aktywnie uczestnicząc w kształtowaniu polityk unijnych, zgodnie z polskimi interesami.

Tekst 1. [W]ielu z nas włożyło znaczny wysiłek w próbę przebudowy dotychczasowej formalnej federacji w federację prawdziwą i demokratyczną, w której dobrze czuliby się wszyscy. Te wysiłki nie zakończyły się sukcesem. Historycy z dystansu osądzą, czy były one nieskuteczne dlatego, że brakło im koncepcji, konsekwencji bądź w samym ich założeniu tkwił błąd, czy też dlatego, że w obliczu słowackich dążeń po prostu skuteczne być nie mogły. Czeskiej reprezentacji politycznej należy się uznanie za to, że skomplikowaną operację podziału udało się jej – w stałej i cierpliwej współpracy ze stroną słowacką – przeprowadzić spokojnie, konsekwentnie i zgodnie z prawem. Nie została dzięki temu zakłócona perspektywa dobrych stosunków między oboma nowymi państwami.


Tekst 2. Aksamitna Rewolucja […] trwała dwanaście dni. Terminu tego użył na określenie przemian w Czechosłowacji Václav Havel, podkreślając ich łagodny przebieg. Prascy studenci opublikowali petycję Nie czekaj – działaj!, w której domagali się demokratyzacji i wykreślenia z konstytucji [przepisu] o przewodniej roli partii. […] Słowacy w czasie Aksamitnej Rewolucji domagali się odrębności od Czechów oraz federacji opartej na sprawiedliwości, czyli zwiększenia ich roli w państwie poprzez zmniejszenie uprzywilejowania Czechów.

Materiał 1. Opis sytuacji (na podstawie uzasadnienia z pisma procesowego)

Ryszard Rabacki, zamieszkały w Białymstoku przy ul. gen. Andersa 99/88 (15-113), wynajął z dniem 1 kwietnia 2021 r. na okres jednego roku Walentemu Watlickiemu (zameldowanemu w Białymstoku przy ul. gen. Okulickiego 88/99, 15-690) lokal mieszkalny przy ul. Bohaterów Getta 88/88 (15-450 Białystok). Strony ustaliły, że przez okres najmu najemca będzie płacił Rabackiemu miesięczny czynsz najmu w wysokości 2500,00 zł. Ustalone pieniądze wpływały przez 9 miesięcy (do grudnia 2021 r.) na konto wynajmującego do 3. dnia każdego miesiąca (zgodnie z umową za dany miesiąc). W związku ze swoim wyjazdem zagranicznym na blisko kwartał Walenty porozumiał się ustnie ze swoją pełnoletnią i pracującą siostrą Wanessą Watlicką (zameldowaną w Białymstoku przy ul. gen. Roweckiego 99/99, 15-174) i oddał jej mieszkanie do bezpłatnego używania, do końca okresu najmu. Najemca nie poinformował o tym fakcie wynajmującego, gdyż – jak twierdził później w rozmowie telefonicznej z Rabackim – umowa najmu mu tego nie zabraniała. Od stycznia 2022 r. pieniądze za czynsz przestały wpływać na konto Rabackiego. Trzykrotnie wzywał on listem poleconym (w styczniu, lutym i marcu 2022 r.) Walentego Watlickiego do uiszczenia należności za czynsz na wskazane w umowie konto bankowe. Watlicki – z uwagi na swój wyjazd – nie odbierał tych listów. 31 marca 2022 r. Watlicka opuściła lokal, a jej brat przekazane mu przez nią klucze oddał wynajmującemu i poinformował go, że to jego siostra – jako korzystająca z lokalu – miała płacić od stycznia całość czynszu najmu. Następnie Rabacki listem poleconym (w formie pisma przedprocesowego), który tym razem został odebrany przez Watlickiego, udzielił mu dodatkowego terminu miesięcznego (do 7 maja 2022 r.) do zapłaty zaległego czynszu. Termin minął, a w międzyczasie Watlicki jeszcze raz poinformował Rabackiego, że skoro korzystała z lokalu jego siostra, to nie on powinien płacić czynsz. W tej sytuacji Rabacki postanowił wnieść sprawę do sądu, by otrzymać pieniądze za nieopłacony czynsz.


Materiał 2. Przepisy prawne z kodeksu obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej

Art. 659. § 1. Przez umowę najmu wynajmujący zobowiązuje się oddać najemcy rzecz do używania przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a najemca zobowiązuje się płacić wynajmującemu umówiony czynsz.
Art. 668. § 1. Najemca może rzecz najętą oddać w całości lub części osobie trzeciej do bezpłatnego używania albo w podnajem, jeżeli umowa mu tego nie zabrania. W razie oddania rzeczy osobie trzeciej zarówno najemca, jak i osoba trzecia są odpowiedzialni względem wynajmującego za to, że rzecz najęta będzie używana zgodnie z obowiązkami wynikającymi z umowy najmu.
Art. 669. § 1. Najemca obowiązany jest uiszczać czynsz w terminie umówionym.
Art. 672. Jeżeli najemca dopuszcza się zwłoki z zapłatą czynszu co najmniej za dwa pełne okresy płatności, wynajmujący może najem wypowiedzieć bez zachowania terminów wypowiedzenia.
Art. 680. Do najmu lokalu stosuje się przepisy rozdziału poprzedzającego [art. 659–679] z zachowaniem przepisów poniższych [art. 6801–692].
Art. 688¹. § 1. Za zapłatę czynszu i innych należnych opłat odpowiadają solidarnie z najemcą stale zamieszkujące z nim osoby pełnoletnie […].
Art. 688². Bez zgody wynajmującego najemca nie może oddać lokalu lub jego części do bezpłatnego używania ani go podnająć. […]


Materiał 3. Sądy powszechne w Białymstoku

Sąd Rejonowy w Białymstoku, ul. Mickiewicza 103, 15-950 Białystok.
Sąd Okręgowy w Białymstoku, ul. Skłodowskiej-Curie 1, 15-950 Białystok. Sąd Apelacyjny w Białymstoku, ul. Mickiewicza 5, 15-950 Białystok.

Jako Ryszard Rabacki napisz fragment pisma procesowego – poprzedzający uzasadnienie, którego dotyczy materiał 1. – wszczynającego postępowanie przed sądem powszechnym. Pamiętaj o formalnym charakterze pisma – nie zapomnij określić nazwy, miejsca i daty pisma, nazw i danych stron, nazwy sądu i jego wydziału, wartości przedmiotu sporu, jak również sformułuj żądanie.

.........................
.........................

Tekst 1. O kontrasygnacie

W porządku konstytucyjnym współczesnych ustrojów demokratycznych kontrasygnata odgrywa dwojaką rolę.
Po pierwsze, wyznacza zakres koniecznego współdziałania dwóch organów władzy wykonawczej, tj. prezydenta (monarchy) i rządu. Współdziałanie to jest warunkiem efektywności procesów decyzyjnych i stabilności systemu rządów.
Po drugie, kontrasygnata aktów urzędowych głowy państwa gwarantuje przestrzeganie zasady podziału władzy oraz zasady państwa prawa, w szczególności legalizmu działania organów władzy publicznej. Rodowód tej instytucji sięga wszak genezy parlamentaryzmu demokratycznego, którego kolebką są rozwiązania przyjęte w ustroju brytyjskim, zmierzające do ograniczenia władzy monarchy. Współczesna konstrukcja, zgodnie z którą akty urzędowe nieodpowiedzialnego politycznie prezydenta wymagają podpisania przez odpowiedzialnego politycznie członka rządu, stanowi trawestację ówczesnej formuły: the king can not do wrong but the king can not do alone [pol. król nie może działać źle, ale nie może działać sam].


Tekst 2. O relacjach między rządem a parlamentem

Istota systemu parlamentarnego opiera się na dysponowaniu przez rząd zaufaniem parlamentarnym, jedynie bowiem w takim przypadku kolegialny organ władzy wykonawczej może stabilnie i efektywnie sprawować swoją funkcję. Utrata zaufania większości sejmowej [przez rząd] jest więc przesłanką umożliwiającą wystąpienie z wnioskiem o odwołanie rządu. […]
Jednakże specyfika systemu parlamentarnego pokazuje, że łatwiejsza do utworzenia jest zazwyczaj „koalicja negatywna” aniżeli „koalicja pozytywna” [–] mogłoby więc dojść do sytuacji, w której stanie się możliwe odwołanie rządu, ale nie będzie można powołać nowego. Dla uniknięcia takich sytuacji normy konstytucyjne wprowadzają […] mechanizm, który ma „na celu ochronę rządu przed skutkami działań przypadkowych większości negatywnych”, [który] polega na konieczności wskazania […] nowego kandydata na urząd premiera. […] Dla przyjęcia złożonego wniosku musi on zostać poparty przez większość ustawowej liczby posłów. […]
Regulacją wzmacniającą stabilność funkcjonowania rządu jest także norma wprowadzająca ograniczenie możliwości wystąpienia z powtórnym wnioskiem, jeżeli poprzednio zgłoszony został przez Sejm [RP] odrzucony. […] Wprowadzenie takiej blokady czasowej uzasadniane jest koniecznością ograniczenia możliwości wykorzystywania instytucji wotum nieufności […] „dla koniunkturalnych celów politycznych czy dla doraźnego efektu propagandowego”.


Scharakteryzuj – odnosząc się do obowiązujących uregulowań prawnych oraz do praktyki politycznej – formy i zakres odpowiedzialności osób sprawujących władzę wykonawczą w Rzeczypospolitej Polskiej. W swojej wypowiedzi uwzględnij następujące aspekty: 1) odpowiedzialność konstytucyjna członków egzekutywy, 2) parlamentarna solidarna odpowiedzialność polityczna rządu oraz 3) indywidualna odpowiedzialność polityczna członków rządu i kwestia kontrasygnaty.

.........................
.........................