Historia, matura 2024 maj - poziom rozszerzony - pytania i odpowiedzi

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego

Zdaniem dawniejszych badaczy początek panowania I dynastii […] przypadał na okres zjednoczenia Egiptu, czyli utworzenia jednolitego systemu zarządzania kierowanego przez króla, którego władza obejmowała terytorium Dolnego i Górnego Egiptu. Był to bez wątpienia proces skomplikowany i długotrwały, a jego zwieńczeniem miało być właśnie przyjęcie korony Górnego i Dolnego Egiptu przez Narmera […].

Źródło 1. Fragment mowy starożytnego władcy

Zwyciężywszy konnicę satrapów Dariusza, dodałem do mego państwa całą Jonię i kraj Eolów, obie Frygie i Lidię, a Milet zdobyłem po oblężeniu. Wszystkie inne krainy przyłączyły się do nas dobrowolnie. Wam je oddałem, żebyście mogli się wzbogacić. Wasze są bogactwa Egiptu i Cyreny, zajętych bez walki, waszym łupem jest Syria, Palestyna i Mezopotamia, i Babilon, i Baktria, i Suza wasza! Wasze jest złoto Lidów, skarby Persów, zasoby Indów.
Źródło 2. Mapa państw starożytnych

Fragment opracowania historycznego

Ustanowił monarchię, która miała wszelkie pozory republiki […]. Dobił się władzy z bronią w ręku i przez prawie pół wieku był człowiekiem, który faktycznie sam decydował o wszystkich ważkich kwestiach, wewnętrznych i zewnętrznych, dotyczących przyszłości imperium. Jednakże, aczkolwiek sprawował tę władzę, nie miał żadnego tytułu, który by jednoznacznie nadawał jego pozycji rangę najznamienitszą. Przez większość czasu nie piastował nawet godności najwyższego urzędu w Rzymie; sprawował jedynie urząd, który, to prawda, czynił jego osobę nienaruszalną […].

Źródło 1. Fragment mowy papieża

Wszak jest koniecznością, abyście niezwłocznie podążyli z pomocą waszym braciom zamieszkującym na Wschodzie i potrzebującym waszej, niejednokrotnie obiecywanej im pomocy. Na nich zwalili się bowiem, jak o tym większości z was już doniesiono, Turcy i Arabowie, którzy dotarli aż do Morza Śródziemnego [...]. Zajmując coraz dalsze ziemie tychże chrześcijan, oni uzyskali nad nimi przewagę, niejednokrotnie rozbijając ich w walce, wielu zabili lub wzięli do niewoli, kościoły porozbijali, a imperium spustoszyli.

Fragmenty kroniki średniowiecznej

Fragment A:
[Henryk V,] przygotowując się do wkroczenia do Polski z potężnym wojskiem, przesłał [władcy Polski] wprzód poselstwo w te słowa: „Winieneś […] przyjąć z powrotem brata swego […], a mnie płacić rocznie 300 grzywien trybutu, lub tyluż rycerzy dostarczyć na wyprawę […]”. Na to [władca Polski] odpowiedział: „Jeśli pieniędzy naszych lub rycerzy polskich żądasz tytułem trybutu, to mielibyśmy się za niewiasty, a nie za mężów, gdybyśmy wolności swej nie bronili. Do przyjęcia zaś buntownika lub do podzielenia się z nim niepodzielnym królestwem, nie zmusi mnie przemoc żadnej [obcej] władzy […]”.

Fragment B:
Jak zaś doszło do wypędzenia króla […] z Polski, długo byłoby o tym mówić; tyle wszakże można powiedzieć, że sam będąc pomazańcem [,] nie powinien był pomazańca za ten grzech karać cieleśnie. Wiele mu to bowiem zaszkodziło, gdy przeciw grzechowi grzech zastosował i za zdradę wydał biskupa na obcięcie członków. My zaś ani nie usprawiedliwiamy biskupa – zdrajcy, ani nie zalecamy króla, który tak szpetnie dochodził swych praw.


Rozstrzygnij, w którym fragmencie kroniki – A czy B – zostały opisane wydarzenia chronologicznie późniejsze. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do informacji zawartych w obu fragmentach.

Rozstrzygnięcie: .........................
Uzasadnienie: .........................

Źródło 1. Fragment dokumentu

Ponieważ prawa ogólne i ustawy publiczne dotyczą nie pojedynczego człowieka, ale ogółu narodu, przeto na tym walnym sejmie […] wraz z wszystkimi Królestwa naszego prałatami, radami i posłami ziemskimi za słuszne i sprawiedliwe uznaliśmy, jakoż postanowiliśmy, iż odtąd na potomne czasy nic nowego stanowionym być nie ma przez nas i naszych następców, bez wspólnego zezwolenia senatorów i posłów ziemskich […].

Źródło 1. Fragmenty opracowania historycznego

Fragment A: Tak doszło do rzezi w dzień św. Bartłomieja, zwany niekiedy nocą, mylnie, jako że trwała od 6 rano do 6 wieczorem 24 sierpnia […]. Padły tysiące hugenotów, głównie w Paryżu, częściowo i w niektórych katolickich miastach na prowincji. Coligny i obecna w stolicy szlachta hugenocka zginęli pod nożami morderców.

Fragment B: Wyrzekłszy pono słynne słowa: „Paryż wart mszy” […] zajął stolicę, przyjąwszy […] kapitulację hiszpańskiego garnizonu, i po kolejnych zwycięstwach […] zawarł […] z Hiszpanią pokój w [Vervins], który przywracał stan rzeczy sprzed lat czterdziestu i zapewniał Francji wreszcie bezpieczeństwo. W tymże roku edykt nantejski, gwarantujący prawa protestantów, położył kres, przynajmniej za jego panowania, waśniom religijnym.

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego

Po śmierci Ludwiki Marii […] nie był zdolny do kontynuowania podjętych wspólnie z małżonką działań. Przestał zajmować się sprawami publicznymi i […] w tej sytuacji wszyscy niemal sąsiedzi starali się pozyskać króla przez propozycje małżeńskie. Problem zajmował również jego poddanych, sam król jednak znalazł lepsze dla siebie wyjście. […] [N]a wspólnym posiedzeniu obu izb król zwrócił swój dyplom elekcyjny i uwolnił poddanych od posłuszeństwa. […] Władza w kraju przeszła w ręce prymasa.

Źródło 1. Fragment rozkazu

Żołnierze! Druga wojna polska zaczęta. Pierwsza skończyła się pod Frydlandem i Tylżą; w Tylży Rosja poprzysięgła wieczne z Francją przymierze i wojnę z Anglią. Dziś łamie swe przysięgi. […] Rosja idzie tam, gdzie ją ciągnie fatalność, jej przeznaczenie musi się wypełnić. Czyż sądzi, że ulegliśmy zwyrodnieniu? Czyż przestaliśmy być żołnierzami spod Austerlitz? Stawia nas między hańbą a wojną. Wybór nie może dla nas ulegać wątpliwości; marsz więc naprzód! Przejdźmy Niemen! Przenieśmy na jej obszary wojnę! Druga wojna polska przyniesie taką dla oręża francuskiego sławę, jak pierwsza […].

Źródło 1. Fragment pamiętników z epoki

Chłopicki […] ciągle się droczył i wzdrygał objąć dowództwo nad wojskiem, a lud, gromadnie stojący pod oknami na placu Bankowym, uparcie wywoływał Chłopickiego na naczelnego wodza. […] Zły był okrutnie, wściekał się, brwi marszczył, klął powstanie po żołniersku, nie dobierając wyrazów. […] Niemcewicz jako przyjaciel, towarzysz i świadek wielkich cnót Kościuszki, w którego sercu nieszczęsne losy kraju i włos biały nie wyziębiły miłości do ojczyzny, przedsięwziął przełamać Chłopickiego opór. Prosił go, perswadował […]. Niemcewicz kochał, z poświęceniem i zupełnym zaparciem samego siebie, ojczyznę. Chłopicki nawet tego wyrażenia nie rozumiał.

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego

„Łzy płynęły mi po policzkach – napisał […] w dniu ceremonii […] historyk Heinrich von Sybel. – Czym zasłużyliśmy sobie na taką łaskę od Boga, że możemy być świadkami tych wielkich i wspaniałych czynów?” […] A nowy cesarz? Co czuł w tym dniu, najdonioślejszym nie tylko na przestrzeni własnej kariery, ale również całej dynastii […], na której czele stał? Dzień 18 stycznia nie został wybrany przypadkowo. Była to rocznica koronacji pierwszego króla pruskiego […] w Królewcu.

Źródło 1. Relacja Wiktora Krawczenko
Worwanowie – mąż, żona i dziecko… byli szczęśliwą rodziną. Ciężko pracowali. To byli dobrzy ludzie. Nie kułacy – mieli tylko dwa konie, krowę, świnię, kilka kur, tak jak wszyscy. Nieważne jak usilnie go namawiali, nie chciał wstąpić do kołchozu. Zabrali mu całe zboże, jakie mu zostało. I znów przekonywali i grozili. Ale nie ustąpił. „To moja ziemia” – powtarzał – „moje zwierzęta i mój dom i nie oddam ich rządowi”. Wtedy przyjechali ludzie z miasta. Spisali cały dobytek i wszystko zabrali, do ostatniego garnka i ścierki, a narzędzia i inwentarz przekazali kołchozowi. Worwana ogłosili kułakiem, a wieczorem przyszli go aresztować.



Źródło 2. Fragment pamiętnika
[N]a początek powstają pod gołym niebem na placach, w oznaczonych miejscach, rynki, zupełnie już legalne […]. Bajeczne były te rynki. Przypominam sobie zwłaszcza jeden przy moście Obuchowskim. Dwie połowy. Na jednej tylko sprzedaż kasz, mąki, masła, cukru, jarzyn, wędlin etc. Na drugiej można pod gołym niebem zjeść obiad z 2 i 3 dań, śniadanie, mieć kawę, herbatę…; można było także podzelować buty i ogolić się, i ostrzyc włosy. […] Zniesiono nacjonalizację […] dla drobnych warsztatów pracy, zatrudniających nie więcej jak 20 ludzi.

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego

Co więc zostało z powstania? […] Wydaje się, że nawet przeciwnicy tej decyzji są w stanie zaakceptować następujące punkty […], choć nie musi to oczywiście zmienić ich generalnego stosunku do decyzji o godzinie „W”:
–zatrzymanie Sowietów na linii Wisły na prawie pół roku opóźniło marsz Armii Czerwonej w głąb III Rzeszy, dzięki czemu w ręce komunistów wpadła mniejsza część Niemiec, co miało zasadniczo wpływ na stosunek sił Zachodu i Związku Sowieckiego w przyszłej zimnowojennej rozgrywce;
–obłudna gra Stalina uświadomiła Ameryce i Zachodowi prawdziwe oblicze sowieckiego ekspansjonizmu ([…] powstanie stało się jednym z pierwszych katalizatorów zimnej wojny, które doprowadziły do radykalnej zmiany ocen zamiarów Moskwy […]);
–powstanie ocaliło odrębność państw satelickich Europy Środkowo-Wschodniej; według tejkoncepcji Stalin zmienił decyzję o wcieleniu Polski do Sowietów jako 17 republiki, jakrównież innych krajów tej części Europy; […]
–pamięć tragedii powstania miała powstrzymywać Polaków przed rozlewem krwi w 1956 r.,a także studzić emocje społeczne podczas innych przełomów; według tej koncepcji Sierpień 1980 i „Solidarność” są owocami refleksji nad tragedią […].




Źródło 2. Fragment opracowania historycznego

Powstanie Warszawskie odegrało […] istotną rolę w kontekście początków zimnej wojny. Gdy ludzie Zachodu w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych oglądali się za siebie, zadając sobie pytanie, kiedy właściwie zaczęły się psuć stosunki ze Związkiem Sowieckim, nieodmiennie wskazywali na rok 1944. Analizując sytuacje, w których Stalin przejawiał wyraźną złą wolę, a ludzie Zachodu mogli byli wykazać więcej rozumu i stanowczości, Powstanie Warszawskie umieszcza się u góry listy. Powstanie jako takie nie wywołało zimnej wojny. Było natomiast istotnym krokiem w jej kierunku. […] Mimo swojej długiej nieobecności w publicznym dyskursie Powstanie Warszawskie wywarło głęboki wpływ na kształtowanie się postaw w powojennej Polsce. […] Pamięć o nim łagodziła plany ostrożnych rezydentów Kremla, którzy nie zapomnieli, jak Polacy potrafią walczyć, i którzy bez tych wspomnień mogliby częściej odczuwać pokusę, aby użyć większej siły. Ułatwiała porozumienie między Kościołem a państwem, co przez dziesięciolecia pozwalało uniknąć społecznego niepokoju. Dla późniejszych pokoleń stała się źródłem inspiracji, rodząc ideały Solidarności, która wskrzesiła dążenia Armii Krajowej, jednocześnie nigdy nie przywracając do życia jej metod. „Syndrom Powstania – pisał jeden z jego […] uczestników – uchronił Polskę od losu Węgrów w 1956 roku, działał tonizująco w roku 1970 i 1980 i sprawił, że Polska wyzwoliła się bez uciekania się do gwałtu i bez masowych strat”.

Źródło 1. Plakat

Zadanie zawiera trzy tematy. Wybierz jeden z nich do opracowania. Twoja wypowiedź powinna liczyć minimum 300 wyrazów.

1. Najbardziej udaną próbą odnowienia tradycji imperium rzymskiego w średniowieczu było państwo Karola Wielkiego. Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, uwzględniając w swojej argumentacji aspekty: polityczny, społeczno-gospodarczy i kulturowy.

2. To właśnie wojny z Turcją, spośród wszystkich XVII-wiecznych konfliktów zbrojnych Rzeczypospolitej, w największym stopniu przyczyniły się do upadku jej znaczenia w tym stuleciu. Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, uwzględniając w swojej argumentacji aspekty: militarny, polityczny i społeczno-gospodarczy.

3. Niepodległość Polska zawdzięczała przede wszystkim przywództwu Józefa Piłsudskiego. Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, uwzględniając w swojej argumentacji aspekty: dyplomatyczny, militarny i polityczno-ustrojowy.



.........................
.........................